Tết là thời điểm các bữa ăn trở nên phong phú với nhiều món giàu tinh bột và chất béo. Nếu không kiểm soát khẩu phần, mẹ bầu rất dễ gặp tình trạng tăng cân nhanh, tăng đường huyết, làm tăng nguy cơ thai to và khó sinh. Vì vậy, xây dựng chế độ ăn hợp lý trong những ngày Tết là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.
Nhu cầu năng lượng của mẹ bầu
Thực tế, trong thai kỳ, mẹ bầu chỉ cần tăng khoảng 300 kcal mỗi ngày so với nhu cầu bình thường, không cần ăn quá nhiều.
Nhu cầu năng lượng theo từng giai đoạn:
- Quý I (0–13 tuần): 1.800 – 2.000 kcal/ngày
- Quý II (14–27 tuần): 2.200 – 2.400 kcal/ngày
- Quý III (28–40 tuần): 2.400 – 2.600 kcal/ngày
Ăn vượt quá nhu cầu, đặc biệt từ tinh bột nhanh và chất béo, có thể dẫn đến tăng cân quá mức và đái tháo đường thai kỳ.
- Bánh chưng, bánh tét – nên ăn có kiểm soát: Bánh chưng và bánh tét là những món không thể thiếu ngày Tết nhưng lại chứa nhiều năng lượng do thành phần chính là gạo nếp và thịt mỡ. Một miếng bánh chưng khoảng 100 g cung cấp 180–200 kcal; 1/4 bánh có thể lên đến 450–500 kcal. Bánh chưng chiên còn chứa nhiều năng lượng hơn, khoảng 300–350 kcal mỗi miếng. Một miếng bánh chưng tương đương với một chén cơm và một thìa mỡ, dễ gây tăng đường huyết, đầy bụng và táo bón nếu ăn nhiều.
Mẹ bầu nên:
- Chỉ ăn 1 miếng nhỏ mỗi bữa (khoảng 1/8–1/6 bánh)
- Ăn vào ban ngày
- Ăn kèm nhiều rau xanh, hạn chế dưa hành
- Tránh ăn bánh chiên rán
Mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ cần hạn chế tối đa các loại bánh này.
- Thịt kho, thịt mỡ – nguy cơ tăng cân nhanh: Thịt kho là món phổ biến trong mâm cơm ngày Tết nhưng thường chứa nhiều mỡ và năng lượng cao. 100 g thịt kho (nạc và mỡ) cung cấp khoảng 350–400 kcal; riêng 100 g thịt mỡ có thể tương đương 700–900 kcal, tương đương 3–4 chén cơm.
- Ăn nhiều thịt mỡ dễ gây tăng cân nhanh, tăng mỡ máu, đầy bụng và ợ nóng.
Khuyến nghị cho mẹ bầu:
- Ưu tiên phần thịt nạc
- Ăn với lượng nhỏ
- Không ăn liên tục nhiều ngày
- Kết hợp rau xanh, canh và trái cây để hỗ trợ tiêu hóa
- Giò, chả, xúc xích – cần thận trọng: Giò chả và các loại thực phẩm chế biến sẵn có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nếu bảo quản không đúng cách, đặc biệt là vi khuẩn Listeria và Salmonella. Ngoài ra, các món này thường chứa nhiều muối và chất béo, có thể làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ tiền sản giật và đái tháo đường thai kỳ.
Mẹ bầu nên:
- Chỉ ăn giò lụa với lượng nhỏ (30–50 g mỗi lần), không quá một lần mỗi tuần và phải được làm nóng trước khi ăn
- Hạn chế tối đa các món chả chiên
- Không khuyến khích ăn xúc xích, đặc biệt trong ba tháng đầu thai kỳ
- Có thể thay thế bằng các món an toàn hơn như thịt nạc luộc hoặc hấp, cá kho kỹ, cá hấp, trứng luộc chín kỹ, đậu hũ và các sản phẩm từ đậu nành.
- Mứt Tết, nước ngọt và bánh kẹo: Các loại mứt và nước ngọt chứa nhiều đường, dễ gây tăng đường huyết, làm thai to và tăng cân nhanh.Ví dụ, 100 g mứt dừa có thể cung cấp 350–400 kcal, trong khi một lon nước ngọt cung cấp khoảng 140–160 kcal.
- Mẹ bầu nên hạn chế tối đa các thực phẩm này, ưu tiên trái cây tươi ít ngọt.
Nguyên tắc ăn uống lành mạnh trong ngày Tết
Mẹ bầu nên duy trì các nguyên tắc sau:
- Ăn đủ nhu cầu, không ăn dư thừa
- Đa dạng thực phẩm, không chỉ tập trung vào bánh và thịt
- Ăn vào ban ngày, hạn chế ăn muộn
- Uống đủ 2–2,5 lít nước mỗi ngày
- Vận động nhẹ nhàng như đi bộ 15–30 phút mỗi ngày để hỗ trợ tiêu hóa và giấc ngủ
- Không cần kiêng khem quá mức trong ngày Tết, điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần và lựa chọn thực phẩm phù hợp.
- Bổ sung vi chất cần thiết: Bên cạnh chế độ ăn, mẹ bầu cần bổ sung đầy đủ các vi chất quan trọng như acid folic, sắt, DHA và canxi theo đúng liều khuyến nghị cho từng giai đoạn thai kỳ để đảm bảo sự phát triển toàn diện của thai nhi và sức khỏe của mẹ.
Những thực phẩm mẹ bầu nên ưu tiên
- Rau xanh các loại
- Cá, thịt nạc, trứng, đậu hũ
- Trái cây ít ngọt như cam, bưởi, táo, lê, ổi
- Sữa và các chế phẩm từ sữa tiệt trùng
Những thực phẩm cần tránh
- Rượu bia
- Thực phẩm sống hoặc tái
- Thực phẩm không rõ nguồn gốc
- Thực phẩm quá mặn
Chế độ dinh dưỡng hợp lý trong những ngày Tết sẽ giúp mẹ bầu duy trì sức khỏe ổn định, kiểm soát cân nặng và tạo nền tảng tốt cho sự phát triển của thai nhi.
